COVID-19 AKILLI TELEFON UYGULAMALARI VE TEMAS TAKİBİ

Halk sağlığı için temas takip uygulamaları Covid-19 bulaşmış bireylerle temas eden kişileri tespit etmek amacıyla kullanılmaktadır. Akıllı telefonlarla yakınlık takibi uygulamaları temas takibini de destekleyebilir. Bu tip uygulamalar aynı zamanda hassas kişisel veri de içermektedirler.

Temas Takibi Nedir?

Covid-19 gibi bulaşıcı hastalık salgınlarında yeni oluşan bulaşmaları mümkün olduğunca azaltmak ve en nihayetinde yeni bulaşmaları sonlandırmak oldukça önemlidir. Bu nedenle de yayılmaların ilerlenmesi ile ortaya çıkan bulaşma zincirinin kırılması gerekmektedir. Hastalığın bulaştığı bilinen bireyler yakın zamanda temasta bulundukları insanları bildirdikleri zaman hastalığın bulaştığı diğer insanlar kendileri dahi kendilerine hastalığın bulaştığını fark etmeden önce kolaylıkla tespit edilebilir, bilgilendirilebilir veya erkenden izole edilebilirler. Bilinen vakaların temas ettiği kişileri belirleme sürecine ise “temas takibi” denmektedir.

Bir bireyin “yakın teması olan kişi” olabilmesi için, hastalık bulaşan kişiyle belirli bir süre boyunca kısa mesafede yüz yüze görüşmüş olması ya da iç mekanlarda birlikte zaman geçirmiş olmaları gerekmektedir. Zaman aralığı ise hastalıktan hastalığa değişecek olup, örneğin Covid-19 için kuluçka dönemi 2 hafta olduğundan, önceki 2 hafta boyunca temasta bulunduğu herkes yakın teması olan kişi olabilecektir.

Kişiler arasında mesafe ve bireylerin birlikte geçirdiği zaman aralığı, hastalığın bulaşma riskini belirlemek açısından oldukça önemlidir. Yakın temasta bulunulan kişiler yüksek risk grubundaki kişilerin farklı kurallara uyma yükümlülükleri olabileceği gibi kendilerine farklı tedavi yöntemleri de uygulanabilecektir.

Geleneksel Temas Takibi Yöntemleri

Sağlık otoriteleri genellikle kesin olarak tanı konulduktan ya da hastalığın bulaşma olasılığı belirlendikten sonra, enfekte olan/olma şüphesi olan kişi ile telefon ya da benzeri iletişim araçlarını kullanarak iletişim kurmaktadırlar. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi’nin yayınladığı listede genel adımlar yer almaktadır:

1.Kişinin sağlık geçmişi toplanacaktır.

Her somut vakaya göre değişecek bu yaklaşım oldukça fazla verinin toplanmasını ve buna yetecek kaynağın sağlanmasını gerektirmektedir. Üstelik kişilerin tüm temas ettiği kişileri hatırlaması beklenemeyeceği gibi onlara nasıl ulaşılacağını da hatırlayamayabilecektir.

2.Tespit edilen kişinin temas ettiği kişiler risk gruplarına göre sınıflandırılacak ve geçmişe yönelik bilgileri toplanarak sınıflandırılacaktır.

3.Vaka ile temas etmiş olan kişiler daha sonra sağlık durumlarının tespitinin sağlanması için aranacak ve semptomlar için test edileceklerdir ve diğer temas eden kişilere kendilerini izlemeleri ve önlem almaları telkin edilecektir.

Dijital Yakınlık Takibi

Geleneksel temas takibini desteklemek ve tamamlamak için radyo dalgalı sensörler akıllı telefonlarda otomatik olarak yakın temasta bulunulan kişileri belirlemek amacıyla kullanılabilir. Akıllı telefonlar, bir kişiye korona virüsün buluşması durumunda, bu kişi ile başka bir kişinin, bulaşma riskini yükseltecek derecede yakında ve yeterli süre boyunca yan yana bulunması durumunda bu verileri kaydedecektir.

Akıllı telefonlar yeni özellikler eklenerek veya takip amacıyla geliştirilen uygulamaların uygulama marketlerinden indirilmesi yoluyla ve/veya sistem yazılımının güncellemesi yapılarak telefon sahiplerinin rızası ile cihaz sensörlerine erişim sağlanarak hiç ya da çok az kişisel uğraşla hastalığın bulaşmasını önlemek amacı ile henüz hastalık şüphesi oluşmadan dahi yakın temasta bulunan kişilerin belirlenmesi sağlanabilecektir.

Bu tarz bir takip sisteminin etkisi fiili olarak araştırılmaktadır. Eğer hastalık test kapasitesi ya da geniş teknoloji uyumluluğu gibi diğer koşullar da sağlanabilirse araştırmaların yakın çıktılar ise oldukça umut vaat edici gözükmekte. Dijital temas takibi özellikle semptomsuz geçen kuluçka dönemleri boyunca yakın temas kurulmuş kişilerin belirlenebilmesinde oldukça etkili olabilir çünkü hastanın kendisi bu kişileri hatırlayamayabilecektir.

GPS ya da Galileo gibi küresel navigasyon uydu sistemleri sayesinde akıllı telefonların coğrafik konumu tespit edilebilmektedir. Eğer akıllı telefon sahipleri kendi konumlarını merkezi bir sisteme yüklerlerse(örneğin sağlık otoritelerinin sistemleri) kendilerinin yakın temasta bulunduğu kişiler kolaylıkla belirlenebilecektir. Böyle bir sistem kullanıldığında yakın temas takibi alışveriş dükkânlarında ve toplu ulaşım sistemlerinde mümkün olmayacaktır.

Bluetooth Low Energy(“BLE”) teknolojisi ile akıllı telefonlar ortalama bir iki ile yüz metre mesafelere küçük veriler ile mesaj yayınları yapabilecektir. Bu mesajlar akıllı telefonun kimliğini ve uygulamaya özel bilgileri içerebilecektir. BLE destekli diğer akıllı telefonlar bu mesajları tespit edebilecektir. Eğer BLE’nin veri yükü akıllı telefon kullanıcısını belirlemek için kullanılırsa, diğer kişilerin akıllı telefonları bu veriyi yakın temasta bulunulan kişi olarak kaydetmek amacı ile kullanabilecektir. Bu durumda veriler bir sisteme yüklenip kişiler direkt uyarılabileceği gibi halka açılarak kişilerin verileri kendi verileri ile karşılaştırmaları da istenebilecektir.

Akıllı telefonların Wi-Fi ara yüzleri de radyo dalgalarını yaymaya elverişlidir fakat enerji kullanımı açısından verimli değildir bu yüzden de bataryalı cihazlarda kullanılması pek olası değildir.

https://edps.europa.eu/data-protection/our-work/publications/techdispatch/techdispatch-12020-contact-tracing-mobile_en

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir